هیجانی برای اکتشاف

دنیایی برای خلق

سیستم‌عاملهای لینوکس

جز متن‌های "برنامه‌نویسی و کامپیوتر"


چند نکته برای انتخاب بهتر و راحتتر سیستم‌عامل لینوکسی

این متن شش ماه پیش نوشته شده

الان حدود نه سال شده که من به صورت ثابت از سیستم عاملای مبتنی بر لینوکس، به عنوان سیستم عامل اصلیم استفاده میکنم. هر از چندگاهی ویندوز رو هم باز میکنم که بیشتر برام کاربرد بازی کردن داره. میشه گفت یجورایی گیمر هم هستم اما صرفا برای تایمای خالیم. بگذریم، خیلی از افرادی که میخوان برای اولین بار از لینوکس استفاده کنن، دچار احساس گمشدگی میشن و نمیدونن که باید اساسا از کجا شروع کنن. برای همین سعی میکنم اینجا براتون توضیح بدم که باید از کجا شروع کرد.

لینوکس چی هست؟

جالبه که خود سایت لینوکس دات کام، لینوکس رو به عنوان سیستم عامل تعریف کرده، در حالی که لینوکس یک هسته سیستم عاملی به حساب میاد. وظیفه لینوکس، ایجاد ارتباط بین سیستم عامل اصلی و سخت افزار کامپیوتر هست. نکته ای که وجود داره، اینه که سیستم عاملها مبتنی بر یک هسته نوشته میشن. که تعداد سیستم عاملهای مبتنی بر لینوکس، که از لینوکس به عنوان هسته خودشون استفاده میکنن، خیلی زیاده. از لحاظ حرفه ای بودن شاید بهتر باشه بگید «من از یک سیستم عامل مبتنی بر لینوکس استفاده میکنم. مثلا اوبونتو». گرچه اکثر افرادی که از لینوکس استفاده میکنن متوجه منظور شما خواهند شد.

منابع مفید برای پیدا کردن سیستم عامل

  • DistroWatch: تو این سایت، اطلاعات مختلفی درباره سیستم عاملهای لینوکسی داده میشه. این سایت سالهاست که بزرگترین مرجع برای پیدا کردن سیستم عاملهاست.
  • Cyberciti: یکی از منابع خوب برای آموزش و اخبار مفید در مورد سیستم عاملها. نویسنده های این سایت سعی میکنن همیشه در لبه تکنولوژی باشن و خبرهای مفید و آموزشهای جالبی رو در مورد سیستم عاملهای نیکسی (مبتنی بر لینوکس و یونیسک) منتشر کنن.
  • OmgUbuntu: تمرکزش رو روی سیستم عامل اوبونتو گذاشته و اخبار مرتبط رو پوشش میده.

به چه چیزهایی باید دقت کرد؟

برای انتخاب سیستم عامل لینوکسی، باید به این موارد دقت کنید:

  1. هدف از ساخت سیستم عامل. سیستم عاملهای لینوکسی با اهداف مختلفی ساخته میشن، بعضی از اونها با هدف داشتن رابط کاربری زیباتر یا همون دسکتاپ، بعضی ها با هدف اجرا شدن روی سرورها، بعضی برای کاربرایی که از ویندوز به تازگی به لینوکس مهاجرت میکنن و بعضی هم برای کاربرای حرفه ای.
  2. جامعه کاربری سیستم عامل. سیستم عاملها جوامع کاربری متفاوتی دارن، بعضی از اونها از زمانی که ساخته میشن تا زمانی که کامل بالغ بشن، جامعه کاربری متفاوتی رو دارن. اگر شما حین استفاده از سیستم عاملتون به مشکلی بر بخورید، این جامعه کاربری میتونه به شما کمک کنه تا مشکل رو حل کنید.
  3. نوع چرخه انتشار سیستم عامل. سیستم عاملهای لینوکسی، چرخه های توزیع و انتشار متفاوتی دارن. مثلا بعضی از اونها زمان زیادی رو برای انتشار نسخه جدید سپری میکنن و سعی میکنن همیشه پایدار بمونن. بعضی دیگه سعی میکنن لبه تکنولوژی حرکت کنن و غیره.
    1. نسخه های پایدار و استاندارد، سیستم عاملهایی هستن که به صورت ثابت و در زمان مشخصی منتشر میشن، مثلا هر شش ماه یا هر دوسال. معمولا تو این نوع توزیع، اتفاقات بزرگی رخ نمیده و اکثرا بروزرسانی های امنیتی دارن. معمولا این نوع توزیع، به پوینت رلیز معروفه (نسخه 1.1 یا 14.04). نمونه ای از این سیستم عاملها ویندوز و مک اواس هست. معمولا این روش از توزیع پایداری بیشتری رو داره چون برنامه نویس ها زمان زیادی رو برای تست و رفع اشکال برنامه های مبتنی بر سیستم عامل میکنن.
    2. پشتیبانی طولانی (LTS)، که انتشاری با مدت پشتیبانی طولانیتری به نسبت توزیع های دیگه دارن. این توزیعها گزینه های خیلی خوبی برای سرورها هستن.
    3. پایان زندگی، که نسخه هایی هستن که بیشتر از زمان مشخصی پشتیبانی نمیشن. مثلا ویندوز اکس پی یکی از همین انتشارها شده.
    4. انتشارهای غلتان (Rolling Releases)، بر عکس نسخه های استاندارد، خیلی سریع بروز میشن و بروزرسانی های کوچکی رو دریافت میکنن. با استفاده از این نسخه ها شما همیشه آخرین بروزرسانی ها رو خواهید داشت. البته باید در نظر داشت که پایداری در این نسخه ها مقداری کمتر از نسخه های استاندارد هست.
    5. ناپایدار یا تستی، که نسخه هایی هستن که همچنان در حال آزمایشن و شدیدا ناپایدارن. این نسخه ها همیشه آخرین بروزرسانی ها رو دارن اما خب، با پایداری خیلی کم.
  4. سیستم عامل پایه. تو سیستم عاملهای لینوکسی، خیلی به این پدیده بر میخورید که سیستم عاملی بر اساس سیستم عامل دیگه ای نوشته شده باشه.مثلا، برنامه نویسهایی پیدا شدن که کد منبع سیستم عامل دیگه ای رو برداشتن، تغییر دادن و ویژگی هایی رو بهش اضافه کردن و اون رو به عنوان سیستم عامل جدیدی ارائه دادن.
  5. نوع دسکتاپ. تو سیستم عاملهای لینوکسی، دسکتاپهای مختلفی وجود داره. بعضیها شبیه به دسکتاپ ویندوز و بعضی شبیه به مک اواس. بعضی هم از اول نوشته شدن و ویژگیهای خاص خودشون رو دارن. بعضی ها هم اصلا دسکتاپ نیستن و صرفا یک «مدیر پنجره» به حساب میان.
  6. مدیر پیکیجها (Package Manager). هر سیستم عامل لینوکسی، مدیر بسته یا پکیجهای خاص خودش رو داره. این پکیج منیجر وظیفش مدیریت و نصب نرم افزارهای اون سیستم عامل هست که جز مهمی از اون سیستم عامل به حساب میاد.
  7. نرم افزارهای اولیه. مثل مدیر فایل، مرورگر اینترنت، نرم افزار مخصوص تنظیمات و هرچیزی که شما برای شروع کار بهش احتیاج دارید.

دسکتاپ های لینوکس

دسکتاپ سینامون

دسکتاپ سینامون

دسکتاپی مدرن و کاربردی. میشه گفت تا حدودی مینیمال. این دسکتاپ شباهت های زیادی به ویندوز 7 داره و برای کاربرای سیستم عاملای ویندوز تا حدود زیادی آشناست. این دسکتاپ پلاگینهای مختلفی داره که اجازه میده بیشتر از حد حالت اولیه، شخصی سازی بشه.

نکات مثبت

  • آشنا برای افرادی که از ویندوز مهاجرت میکنن به لینوکس
  • ظاهر زیبایی داره
  • ویژگی های خوب و زیادی داره
  • افکتهای دسکتاپ زیادی داره
  • از میانبرهای کیبورد به خوبی استفاده میکنه
  • قابلیت شخصی سازی خوبی داره

نکات منفی

  • مموری (رم) زیادی مصرف میکنه
  • خیلی قابل شخصی سازی نیست

دسکتاپ گنوم

دسکتاپ گنوم

دسکتاپی بسیار ساده. جز اولین دسکتاپهای لینوکسی که به مرور زمان تحولات زیادی داشته و خوب پیشرفت کرده. این دسکتاپ تجربه کاربری خیلی خوبی رو میتونه برای شما به ارمغان بیاره. ویژگی هایی که داخل این دسکتاپ هستن، خیلی خوب میتونن از پس تمام نیازهای شما بر بیان و نرم افزارها خودشون رو خیلی خوب باهاش مچ میکنن.

نکات مثبت

  • مدرن و بروز
  • دسکتاپ خوب برای توسعه دهنده ها
  • بهره برداری از میانبرهای کیبورد
  • سرویس فیلترینگ و جست و جوی عالی
  • سریع و راحت
  • قابل شخصی سازی

نکات منفی

  • مصرف مموری زیاد
  • خیلی قابل شخصی سازی نیست

دسکتاپ کی دی ای

دسکتاپ کی دی ای (KDE)

یه دسکتاپ فوق العاده! شدیدا قابل شخصی سازی و دقیقا نقطه مقابل گنوم. این دسکتاپ به درد کاربرانی میخوره که عاشق شخصی سازی هستند و البته، حوصله سر و کله زدن هم دارن. این دسکتاپ تو طول زمان تحولات خوبی داشته و الان به یک دسکتاپ متفاوت و قابل اطمینان تبدیل شده

نکات مثبت

  • آشنا برای کاربرانی که از ویندوز مهاجرت میکنن
  • نرم افزارهای اولیه خیلی خوبی داره
  • ویجتها و افزونه های خیلی زیاد و خوبی داره
  • بسیار زیاد قابل شخصی سازی هست

نکات منفی

  • مصرف مموری بالایی داره

دسکتاپ اکس اف سی ای

دسکتاپ اکس اف سی ای (XFCE)

یه دسکتاپ ساده و مناسب برای کامپیوترهای قدیمی. این دسکتاپ بسیار سبکه و البته قابلیت شخصی سازی نسبتا خوبی هم داره. تقریبا هرچیزی رو تو این دسکتاپ میشه تنظیم کرد و گزینه نسبتا خوبی برای کاربرای با حوصله تر و کمی با تجربه تر هست.

نکات مثبت

  • بسیار سبک
  • هرچیزی قابل تغییر هست
  • ویجتهای خوبی داره

نکات منفی

  • در حالت عادی کمی قدیمی بنظر میرسه
  • نرم افزارهای زیادی به نسبت گنوم یا کی دی ای نداره

دسکتا ال اکس دی ای

دسکتاپ ال اکس دی ای (LXDE)

این دسکتاپ شباهتهای خیلی زیادی به اکس اف سی ای داره، با این تفاوت که در حالت عادی خودش، بسیار ساده و سبک هست و گزینه مناسبتری برای کامپیوترهای قدیمیتر.

نکات مثبت

  • بسیار سبک و مناسب برای کامپیوترهای قدیمی
  • قابلیت شخصی سازی نسبتا خوب

نکات منفی

  • خیلی قدیمی بنظر میرسه
  • منوی خیلی خوبی نداره
  • نرم افزارهای اولیه خیلی خوبی نداره

دسکتاپ پانتئون

دسکتاپ پانتئون

ساخته شده توسط تیم المنتری او اس، هرچیزی تو این دسکتاپ به این خاطر ساخته شده تا خوب و عالی به نظر برسه. ساده و مینیمال و حقیقتا قابل رقابت با دسکتاپ مک (طرفدارای مک ناراحت نشید، من مک رو دوست دارم) شاید بشه گفت یکی از شاهکارهای طراحی تو دنیای لینوکس همین دسکتاپه. گرچه هنوز جا برای پیشرفت داره و البته برنامه های خوبی پشت سر این دسکتاپ هست.

نکات مثبت

  • سبک و ظاهر بسیار زیبا
  • افکتها و انیمیشنهای روان

نکات منفی

  • قابل شخصی سازی نیست

لیست سیستم عاملها

سیستم عاملها رو اینجا بر اساس سادگی استفاده و راحتی نصب، جامعه کاربری و مواردی که بالاتر گفتم، طبقه بندی میکنم.

Ubuntu

اوبونتو، یکی از سیستم عاملهای محبوب و بسیار پرطرفدار از شرکت کنونیکال هست. اوبونتو سالهاست که در حال ساخت و پیشرفته و میشه گفت انتخاب خیلی خوبی برای شروع به کار با یک سیستم عامل لینوکسی به حساب میاد. دقت داشته باشید که ممکنه با دسکتاپ گنوم روزای اول راحت نباشید و نصب برنامه ها براتون مشکل ایجاد کنه (صرفا چون با ویندوز متفاوته). با این حال برای کسایی که میخوان با لینوکس شروع به کار کنن من همیشه اوبونتو رو پیشنهاد میدم.

سختی نصب کم
دسکتاپ Gnome, KDE, XFCE, LXDE
جامعه کاربری بسیار بزرگ
هدف از ساخت سیستم عامل کامل برای کاربران
توزیع مادر Debian
نوع انتشار LTS, Standard

Linux Mint Debian Edition

لینوکس مینت، یکی از سیستم عاملهای جالب لینوکسیه. این سیستم عامل دو نسخه مختلف Linux Mint و Linux Mint Debian Edition رو داره. نسخه اول مبتنی بر اوبونتو هست و نسخه دوم مبتنی بر سیستم عامل دبیان (که جلوتر توضیح خواهم داد). شخصا نسخه دوم رو بیشتر پیشنهاد میدم بخاطر پایداریش. لینوکس مینت بخصوص دسکتاپ سینامون (داریچین) برای افرادی که تازه وارد لینوکس میشن و پایداری زیادی رو میخوان و ضمنا میخوان که دسکتاپشون مشابه ویندوز باشه گزینه بسیار خوبیه.

سختی نصب کم
دسکتاپ Cinnamon, Mate
جامعه کاربری بسیار بزرگ (بخاطر اوبونتو و دبیان)
هدف از ساخت سیستم عامل کامل برای کاربرانی که از ویندوز به لینوکس مهاجرت میکنن
توزیع مادر Debian
نوع انتشار LTS

Debian

دبیان یکی از قدیمیترین سیستم عاملهای مبتنی بر لینوکسه، تا حدی که خودش پایه ساخت چندین سیستم عامل دیگست. مزیت این سیستم عامل اینه که فقط با نرم افزارهای آزاد ساخته میشه و از نرم افزارهای تجاری استفاده نمیکنه، گرچه شما خودتون میتونید نصبشون کنید. این سیستم عامل به درد افرادی میخوره که دوست دارن تو یه جامعه آزاد نرم افزاری زندگی کنن و هوای آزادی رو اونجا تنفس کنن. ضما این سیستم عامل شدیدا پایداره اما سختیهایی رو هنگام نصب باید طی کرد.

سختی نصب متوسط
دسکتاپ Gnome, KDE, XFCE, LXDE
جامعه کاربری بسیار بزرگ
هدف از ساخت چاقوی سوییسی، به درد همه کاری میخوره
توزیع مادر -
نوع انتشار Standard

Fedora

فدورا یکی از سیستم عاملهای مبتنی بر RedHat هست که مثل دبیان، جز قدیمیترین سیستم عاملهای مبتنی بر لینوکس به حساب میاد. فدورا معروفه به داشتن نرم افزارهای جدید و آزاد و سعی میکنه که لبه تکنولوژی باشه. با این حال، به نظر من برای ورود به لینوکس گزینه صد در صد مطمئنی نیست و پیچیدگی های بیشتری به نسبت سیستم عاملهای بر پایه دبیان داره.

سختی نصب متوسط
دسکتاپ Gnome, KDE
جامعه کاربری بزرگ
هدف از ساخت سیستم عاملی برای تجربه تکنولوژی های جدید
توزیع مادر Red Hat
نوع انتشار Standard

ElementaryOS 

المنتری او اس یکی از سیستم عامل های مورد علاقه منه. و خصوصا افرادی که به ظاهر مینیمال علاقه مند هستن و از مک به لینوکس مهاجرت میکنن، میتونن تجربه خوبی با این سیستم عامل داشته باشن. این سیستم عامل مبتنی بر اوبونتو هست و با انتشارهای طولانی مدت اوبونتو بروز میشه. در نتیجه سیستم عامل پایداری به حساب میاد. افرادی که روی این سیستم عامل کار میکنن اکثرا طراح هستن و هدفشون طراحی بهتره. با این حال این سیستم عامل هنوز به نسخه پایداری نرسیده و میتونه باگ های عجیبی داشته باشه.

سختی نصب کم
دسکتاپ Pantheon
جامعه کاربری بزرگ (بخاطر اوبونتو)
هدف از ساخت سیستم عامل سبک و راحت برای کاربران مینیمالیست
توزیع مادر اوبونتو
نوع انتشار LTS

Arch Linux

آرچ سیستم عامل بسیار قدرتمند، پایدار و سریعیه. گرچه برای کاربران جدید اصلا مناسب نیست و به هیچ عنوان توصیه نمیشه استفاده ازش. آرچ یه سیستم عامل از صفر نوشته شدست و به خودی خودش نصابی نداره. این سیستم عامل برای کاربرانی ساخته شده که میخوان تقریبا هرچیزی تو سیستمشون رو مدیریت کنن و علاقه زیادی به شخصی سازی تقریبا هرچیزی دارن و حاضر هستن حتی گاهی پکیج ها رو خودشون کامپایل کنن. شخصا توصیه میکنم اگر کاربر با تجربه ای هستید از آرچ استفاده کنید. ضمنا آرچ خودش رو با KDE خیلی خوب وفق میده و تجربه لذت بخشی برای شما به ارمغان میاره.

سختی نصب زیاد
دسکتاپ بدون دسکتاپ اولیه (Gnome, KDE و تقریبا تمام دستکتاپ ها قابل انتخاب هستن)
جامعه کاربری خیلی بزرگ
هدف از ساخت سیستم عاملی برای کاربرای با حوصله و علاقه مندان به مطالعه آموزشها.
توزیع مادر -
نوع انتشار Rolling Release

Gentoo

اگر جز افرادی هستید که دوست دارن تو دل کامپیوترشون شنا کنن، پس حتما باید یه سری به جنتو بزنید. اولین توصیه من، هرگز برای شروع جنتو رو روی سیستم خودتون اجرا نکنید و حتما از یک ماشین مجازی استفاده کنید. کسانی که جنتو رو انتخاب میکنن میدونن که دارن چیکار میکنن. جنتو کاری رو انجام میده که شما بهش میگید. پس برای شروع اصلا گزینه خوبی نیست و بیشتر از اینکه شما رو جذب لینوکس کنه، ممکنه فراری بده. با این حال جنتو سیستم عامل فوق العاده هست و کار کردن باهاش لذت بخش.

سختی نصب زیاد
دسکتاپ تمام دسکتاپها هنگام نصب قابل انتخاب هستن
جامعه کاربری متوسط
هدف از ساخت سیستم عاملی برای کاربران حرفه ای
توزیع مادر -
نوع انتشار Rolling Release